Kazalar, yanıklar, daha önce geçirilmiş cerrahi işlemler veya kişinin kendi vücuduna uyguladığı travmalar sonucu oluşabilecek izlerin tedavisinde teknolojik gelişmeler, tedavi seçeneklerimizi ve başarı oranlarımızı artırmaktadır. Ne kadar iz kalacağı; kesi türüne, kullanılan kesici alete, eşlik eden travmalara, sonrasında gelişen enfeksiyonlar, izler (skarlar), insan yaşamında estetik ve psikolojik sorunlar yaratır.
Genellikle istenmeyen bir travmayı hatırlattıkları ve estetik açıdan rahatsızlık verdikleri için giderilmeleri her zaman talep edilir.
Kazalar, yanıklar, daha önce geçirilmiş cerrahi işlemler veya kişinin kendi vücuduna uyguladığı travmalar sonucu oluşabilecek izlerin tedavisinde teknolojik gelişmeler, tedavi seçeneklerimizi ve başarı oranlarımızı artırmaktadır. Ne kadar iz kalacağı; kesi türüne, kullanılan kesici alete, eşlik eden travmalara, sonrasında gelişen enfeksiyonlara, ilk müdahalenin niteliğine ve etkinliğine, kesi onarımını yapan kişinin tedavi başarısına ve en önemlisi kişinin doku yanıtına bağlıdır. Plastik Cerrahlar olarak bize düşen görev, oluşmuş bir izi mümkün olduğunca az görünür hâle getirmektir.
Kesi bölgesinde oluşan skarlı iyileşme dokusunun, skar revizyonu (iz tedavisi) olarak adlandırdığımız yöntemle çıkarılarak uygun teknik ve dikiş materyalleriyle yeniden dikilmesinden lazer tedavilerine kadar farklı tedavi seçenekleri mevcuttur.
Amacımız izleri en aza indirmek ve mümkünse vücut hatları ve kıvrımları içinde gizlemektir. Ancak bilinmelidir ki hiçbir iz sıfır hatayla iyileşmez. Her kesi az ya da çok mutlaka iz bırakır. Bizim görevimiz “az iz” oluşmasını sağlamaktır.
En sık görülen iz türleri nelerdir?
Acil cerrahi gerektiren travmalar, kazalar, bıçaklanma, cam ve jilet (yüz izleri) kesileri, uzun süreli yaralar ve cerrahi operasyonlar sonrasında kalan izler en sık karşılaştığımız durumlardır.
Travma, kesi ve cerrahi durumlarda iz düzeltme işlemi ne zaman yapılabilir?
Zamanlama hastanın ve yaranın durumuna göre değişmekle birlikte, düzeltme operasyonları genellikle 6 ay ile 1 yıl arasında yapılır. Bu süreçte yara olgunlaşır ve son hâlini alır.
Zaman içinde yara veya kesi izlerinde ne gibi değişiklikler olur?
Kişinin doku yanıtına bağlı olarak farklılıklar görülmekle birlikte, başlangıçta kırmızı ve hafif kabarık görünen dikiş bölgesinin rengi zamanla solar ve şişlik azalır. Bazı hastalarda zamanla dikiş hattı dışında iyileşme dokusu gelişir; buna hipertrofik skar denir. Daha ağır durumlarda ise keloid oluşabilir.
Kesi izleri vücudun her bölgesinde aynı şekilde mi iyileşir? Hangi bölgelerde iz daha az olur?
Kol ve bacak gibi gerilimin fazla olduğu bölgelerde izlerin daha belirgin olması beklenir. Göğüs ön bölgesi (sternum), omuz, sırt ve kulak memesi gibi bölgelerde hipertrofik skar ve keloid gelişme riski daha yüksektir. Göz kapağı ve genital bölgede ise izler daha az belirgin olur.
İz tedavisine başlamak için en uygun zaman nedir?
Bu karar uzman bir hekim tarafından muayene sonrası verilir. Bu nedenle mümkün olan en erken dönemde başvurulması ve erken–geç dönemde alınacak önlemler için bir planlama yapılması gerekir.
Bir yara veya kesi en az iz kalacak şekilde nasıl tedavi edilir?
Yara veya kesi için yapılan ilk müdahale çok önemlidir. Hastaların tamamı izsiz dikiş ister. Öncelikle yara yabancı cisimlerden temizlenmeli, gerekirse kenarları tazelenmelidir. Kesi bölgesindeki yabancı maddeler mekanik olarak ve bol serum fizyolojik ile yıkanarak uzaklaştırılmalıdır. Tetanoz profilaksisi ve gerekirse koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanır. Kesi bölgesindeki doku katmanları uygun planlarda ve uygun dikiş materyalleriyle kapatılmalıdır.
Tedavi sonrası kontrollerin düzenli olarak yapılması esastır. Dikişler en uygun zamanda alınmalıdır. Çünkü dikişlerin uzun süre kalması fazla inflamasyon (yabancı cisim reaksiyonu) ve daha fazla iz oluşumuna neden olur. Erken alınması ise açılma ve yine iz artışı riski taşır. Dikiş izi oluşumunu önlemede bir diğer önemli faktör de güneşten korunmadır. Kesi bölgesi yaklaşık 1–2 yıl boyunca mümkün olduğunca güneşten fiziksel olarak korunmalı ve güneş koruyucu faktörlü kremler kullanılmalıdır.
Acil müdahale edilen kesilerde önemli tedavi basamakları nelerdir?
- Mümkünse ilk müdahalenin plastik cerrah tarafından yapılması
- Düzenli pansuman ve takipler
- Yara bölgesinin en az 12 ay boyunca fiziksel, kimyasal ve güneş etkilerinden korunması
- Dengeli beslenme ve sigaradan kaçınma
- Gerekli durumlarda silikon içerikli krem, jel ve bantların kullanılması
- Lazer tedavileri de yara ve kesi izlerinde kullandığımız yöntemler arasındadır
Kolda jilet (faça), bıçak ve kesi izleri nasıl tedavi edilir?
Uygun kesi izleri tek seansta giderilebilirken, kalın izlerde aşamalı (birkaç seans) olarak daha kabul edilebilir ve daha az fark edilen cerrahi izlere dönüştürülebilir. Takiplerde silikon içerikli krem ve jeller kullanılabilir. Bazı hastalarda cerrahi yerine lazer tedavisine başlanabilir.
Yanık izi tedavisinde neler yapılır?
Yanıklarda ilk yardım çok önemlidir. Ancak ne yazık ki derin yanıklarda iz oluşumu engellenemez. Uygun yanıklarda diğer yara ve kesi izi tedavi prensipleri geçerli olmakla birlikte; geniş ve derin yanıklarda doku genişleticiler, skar revizyonları, kontraktür açma işlemleri, lokal ve serbest flep uygulamaları gibi birçok teknik kullanılmaktadır.
Lazer izleri tamamen yok edebilir mi?
Lazer, iz tedavisinde en önemli teknolojik araçlarımızdan biridir. Lazer tedavileri genellikle birden fazla seans sürer. Lazerle iz tedavisinde hasta beklentileri gerçekçi düzeyde tutulmalı ve süreç hastaya ayrıntılı şekilde anlatılmalıdır. Lazer tedavileri sonrasında güneşten korunma temel uyarılardan biridir. Seans sayısı ve aralıkları hekim tarafından belirlenir.
